De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m
 
(No se muestran 4 ediciones intermedias del mismo usuario)
Línea 72: Línea 72:
  
 
{{subacep
 
{{subacep
| quihichyba
+
| quihichy[[-ba]]
 
| Dedo del pie
 
| Dedo del pie
 
|sema=Pie
 
|sema=Pie
Línea 110: Línea 110:
  
 
{{subacep
 
{{subacep
| {{POSS}}-{{~}}[[-c]]
+
| {{POSS}}-{{~}}{{ALL|-c}}
 
| De, por causa de
 
| De, por causa de
 
|def = Denota la causa u origen de algo. Parece usarse sólo con personas
 
|def = Denota la causa u origen de algo. Parece usarse sólo con personas
Línea 124: Línea 124:
  
 
{{subacep
 
{{subacep
| {{POSS}}-{{~}}[[-c]]
+
| {{POSS}}-{{~}}{{INE}}
 
| Contra, por causa de  
 
| Contra, por causa de  
 
|def = Parece usarse sólo con personas
 
|def = Parece usarse sólo con personas
Línea 136: Línea 136:
  
 
{{subacep
 
{{subacep
| {{N}} {{~}}[[-n(3)]]
+
| {{N}} {{~}}{{INE}}
 
| Al pie de, junto a.  
 
| Al pie de, junto a.  
 
|come=
 
|come=
Línea 154: Línea 154:
  
 
{{subacep
 
{{subacep
| {{POSS}}-{{~}}[[-n(3)]]
+
| {{POSS}}-{{~}}{{INE}}
 
| En amparo de  
 
| En amparo de  
 
|def = lit. al pie de
 
|def = lit. al pie de

Revisión actual - 12:30 18 ene 2026

quihicha#I s. Pie, pata, *base.  || quihicha#II num. Diez, pies  || quihicha#III  || quihicha#IV  || quihicha#V  || quihicha#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

quihicha, qhicha, qhicħa, qhicħâ, qhuicħa, qhîcħa, qhîcħâ, quicha, quihycha

Fon. Gonz.*/kihiʂa/ Cons. */kihitʲa/
    k:k i:e ʔ:0 ʃ:s a:a
    I. s. Pie, pata, *base. 
    Ver también " Pie ": quihicha
    Pie. Quihicha. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 98r
    uwa central: quesa(4) - 1. pie. (Headland )
    uwa central: at_quesa - 1. muñeca (Headland )
    uwa Raw riya: keskara - Pie (Bonilla & Gómez )
    Barí ará: kittuu - Pie (Mogollón)
    damana: kɨsá - Pie (Huber & Reed )
    Ikʉ (Arhuaco): kʉttʉ - Pie (Frank )
    Ikʉ (Arhuaco): kətə - Pie (Landaburu )
    kággaba (kogui): kasa - Pie (Huber & Reed )
    ette taara: kissa - Pie (Niño)
    Cabécar: klö - Pie (Peña)
    Bribri: kalö̀jkue - pie (Margery (Krohn))
    1. Pata de animal.
      Pata de animal. Quihicha. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 18r

    2. Base (Objeto que rodea la base de algo)
      Collarejo = chyza quihicha = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 40r
      Ver también " Base ": quihicha

    3. quihichy-ba
    4. Dedo del pie
      Dedo del pie. Quihichyua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 52v
      Dedo del pie = Quihichyba. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 16v
      Ver también " Pie ": quihicha
      Ver también " Dedo ": -ba, coca, coquiba, quihicha, yta

    5. ~ oque
    6. Pisada
      Pisada = quihicha oque. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 33r
      Ver también " Señal ": quihicha
    Construcciones:
      [POSS]-quihicha-c[ALL]
    1. De, por causa de (Denota la causa u origen de algo. Parece usarse sólo con personas)
      Esconder = bchiysuca. escondíolo de mi. zequihichac abchisy = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 74r
      Escondioʃe de mi = zequihichac achisgo = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 74r
      Llorar a otro = aquihichac zeconsuca = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 85v
      Ver también " De ": -s(2), quihicha, xicasâ

    2. [POSS]-quihicha-na[INE]
    3. Contra, por causa de (Parece usarse sólo con personas)
      Contra ti está mascando hayo. Umquichac abchusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 44r
      Ver también " Contra ": quihicha

    4. [N] quihicha-na[INE]
    5. Al pie de, junto a.
      Cabar al pie del arbol. quye quihichan bquyhyusuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 31r
      Comentarios: La cita de la acepción del ejemplo podría entenderse como "en la parte baja" de algo, pero el cognado uwa parece indicar que significa 'junto a'.

    6. [POSS]-quihicha-na[INE]
    7. En amparo de (lit. al pie de)
      Cuydar de alguna cosa. Aquihichan zemisqua [o] zepquansuca [o] aquichan zequynsuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 45r
      Desanparada persona. Hos pquaoa magueza [o] aquihi chan minga magueza. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 54r
      Ver también " Cuidar ": ho, misqua, quihicha, zihisqua

    8. [POSS]-quihicha bohoze
    9. A pie (Literalmente "con mis pies, con tus pies, etc")
      A pie. Zquihicha bohoze, mquihicha bohoze, etc. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 18r



    II. num. Diez, pies (  Gram. Seguido de otro numeral.)
    Comentarios: Metáfora de los diez dedos de los pies
    Ver también " Número ": aca, ata, boza, cuhupqua, gueta, hyzca, mica, muyhyca, quihicha, suhuza, taa, tama, ubchihica
    Diez y seis. Quihichata â.
    Diez y seis son. Quihichatas gue.
    Díez y seis serán. Quihichatas nga. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 59r