De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m
 
(No se muestran 3 ediciones intermedias del mismo usuario)
Línea 11: Línea 11:
 
<center><h4>Preterìto.</h4></center>  
 
<center><h4>Preterìto.</h4></center>  
 
'''[[cha-|cha]][[ha(2)|has]][[gue]]'''. Yo dije, '''[[ma-|m]][[ha(2)|has]][[gue]]''', tu &.<sup>a</sup> '''[[noho]][[gue]]''', {{cam|ʠl|aʠl|Con el desarrollo de la abreviatura "aquel".}} &.<sup>a</sup><br>  
 
'''[[cha-|cha]][[ha(2)|has]][[gue]]'''. Yo dije, '''[[ma-|m]][[ha(2)|has]][[gue]]''', tu &.<sup>a</sup> '''[[noho]][[gue]]''', {{cam|ʠl|aʠl|Con el desarrollo de la abreviatura "aquel".}} &.<sup>a</sup><br>  
−
'''[[chi-|Chi]][[ha(2)|asgue]]''' nosotros &.<sup>a</sup> '''[[mi-|mi]][[ha(2)|as]][[gue]]''' vosotros &.<sup>a</sup> '''[[noho]][[gue|gu'''[-]<br>  
+
'''[[chi-|Chi]][[ha(2)|asgue]]''' nosotros &.<sup>a</sup> '''[[mi-|mi]][[ha(2)|as]][[gue]]''' vosotros &.<sup>a</sup> '''[[noho]][[gue|gu'''{{an1|-}}<br>  
 
'''e]]''', aquellos &.<sup>a</sup><br>  
 
'''e]]''', aquellos &.<sup>a</sup><br>  
 
<center><h4>Futuro</h4></center>  
 
<center><h4>Futuro</h4></center>  
−
'''[[cha-|Cha]][[ha(2)|ha]][[-nynga|nynga]]''', yo dire, '''[[ma-|ma]][[ha(2)|ha]][[-nynga|nynga]]''', tu &.<sup>a</sup> '''[[noho|no'''[-]<br>  
+
'''[[cha-|Cha]][[ha(2)|ha]][[-nynga|nynga]]''', yo dire, '''[[ma-|ma]][[ha(2)|ha]][[-nynga|nynga]]''', tu &.<sup>a</sup> '''[[noho|no'''{{an1|-}}<br>  
−
'''ho]][[-nga|nga]]''', aquel &.<sup>a</sup> '''[[chi-|chi]][[ha(2)|a]][[-nynga|nynga]]''' nosotros &.<sup>a</sup> '''[[mi-|mi]][[ha(2)|ha]]'''[-]<br>  
+
'''ho]][[-nga|nga]]''', aquel &.<sup>a</sup> '''[[chi-|chi]][[ha(2)|a]][[-nynga|nynga]]''' nosotros &.<sup>a</sup> '''[[mi-|mi]][[ha(2)|ha]]'''{{an1|-}}<br>  
 
'''[[-nynga|nynga]]''' vosotros &.<sup>a</sup> '''[[noho]][[-nga|nga]]''' aʠllos diran<br>  
 
'''[[-nynga|nynga]]''' vosotros &.<sup>a</sup> '''[[noho]][[-nga|nga]]''' aʠllos diran<br>  
 
<center><h3>Partiçipíos.</h3></center>  
 
<center><h3>Partiçipíos.</h3></center>  
 
<center><h4>Preʃʃente.</h4></center>  
 
<center><h4>Preʃʃente.</h4></center>  
−
'''[[cha-|Cha]][[ha(2)|ha]][[-sca|sca]]''', yo el que Digo o lo que dìgo '''[[ma-|ma]][[ha(2)|ha]][[-sca|s'''[-]<br>  
+
'''[[cha-|Cha]][[ha(2)|ha]][[-sca|sca]]''', yo el que Digo o lo que dìgo '''[[ma-|ma]][[ha(2)|ha]][[-sca|s'''{{an1|-}}<br>  
 
'''ca]]''', tu &.<sup>a</sup> '''[[noho]][[-sca|sca]]''', El &.<sup>a</sup> '''[[chi-|chi]][[ha(2)|ha]][[-sca|sca]]''', los ʠ &.<sup>a</sup><br>  
 
'''ca]]''', tu &.<sup>a</sup> '''[[noho]][[-sca|sca]]''', El &.<sup>a</sup> '''[[chi-|chi]][[ha(2)|ha]][[-sca|sca]]''', los ʠ &.<sup>a</sup><br>  
−
'''[[mi-|mi]][[ha(2)|ha]][[-sca|sca]]''', los ʠ &.<sup>a</sup> '''[[noho]][[-sca|<sup>s</sup>ca]]''' los ʠ disen o lo que diʃen<br>  
+
'''[[mi-|mi]][[ha(2)|ha]][[-sca|sca]]''', los ʠ &.<sup>a</sup> '''[[noho]][[-sca|{{an|s}}ca]]''' los ʠ disen o lo que diʃen<br>  
 
<center><h4>Preterito</h4></center>  
 
<center><h4>Preterito</h4></center>  
−
'''[[cha-|Cha]][[ha(2)|ha]][[-ia|ia]]''', yo el que dije o lo ʠ io díje, '''[[ma-|ma]][[ha(2)|ha]][[-ia|ia]]''', tu. &.<sup>a</sup><br>  
+
'''[[cha-|Cha]][[ha(2)|ha]][[-ia(2)|ia]]''', yo el que dije o lo ʠ io díje, '''[[ma-|ma]][[ha(2)|ha]][[-ia(2)|ia]]''', tu. &.<sup>a</sup><br>  
−
'''[[noho]][[?|ca]]''' El que &.<sup>a</sup> '''{{cam1|[[chi-|chi]][[ha(2)|ba]][[-ia|ca]]|chihaia}}''', &.<sup>a</sup> '''[[mi-|mi]][[ha(2)|ha]][[-ia|ia]]''' &.<sup>a</sup> '''[[noho]][[?|ca]]''', &.<sup>a</sup><br>  
+
'''[[noho]][[?|ca]]''' El que &.<sup>a</sup> '''{{cam1|[[chi-|chi]][[ha(2)|ba]][[-ia(2)|ca]]|chihaia}}''', &.<sup>a</sup> '''[[mi-|mi]][[ha(2)|ha]][[-ia(2)|ia]]''' &.<sup>a</sup> '''[[noho]][[?|ca]]''', &.<sup>a</sup><br>  
 
<center><h4>Futuro.</h4></center>  
 
<center><h4>Futuro.</h4></center>  
 
'''[[cha-|cha]][[ha(2)|ha]][[-nynga|nynga]]''' yo el que tengo de desìr, '''[[ma-|ma]][[ha(2)|ha]][[-nynga|nynga]]''' &.<sup>a</sup><br>  
 
'''[[cha-|cha]][[ha(2)|ha]][[-nynga|nynga]]''' yo el que tengo de desìr, '''[[ma-|ma]][[ha(2)|ha]][[-nynga|nynga]]''' &.<sup>a</sup><br>  
Línea 31: Línea 31:
 
llamamos verbos finitibos vnos verbos ʠ ai en <br>  
 
llamamos verbos finitibos vnos verbos ʠ ai en <br>  
 
la lengua mosca que significan cosa ya acabada<br>  
 
la lengua mosca que significan cosa ya acabada<br>  
−
y echa y por eso los llamamos finitibos Como Cu[-]<br>  
+
y echa y por eso los llamamos finitibos Como Cu{{an1|-}}<br>  
 
ando deçimos ya eſta echo, ya eſta escrito Ya <br>  
 
ando deçimos ya eſta echo, ya eſta escrito Ya <br>  
 
eſta enʃendido &.<sup>a</sup> La forma de los quales se <br>  
 
eſta enʃendido &.<sup>a</sup> La forma de los quales se <br>  
 
bera en el verbo çiguiente que ʃerbír{{in|a}} de ejemplo <br>  
 
bera en el verbo çiguiente que ʃerbír{{in|a}} de ejemplo <br>  
−
'''aquíne''' echo eſta. '''aquínza''', no eſta echo&#61;<br>  
+
'''[[a-|a]][[quysqua|qui]][[-ne|ne]]''' echo eſta. '''[[a-|a]][[quysqua|qui]][[-ne|n]][[-za|za]]''', no eſta echo&#61;<br>  
 
{{der|Partiçipìo}}
 
{{der|Partiçipìo}}
  
Línea 48: Línea 48:
 
<center><h4>Pretérito</h4></center>
 
<center><h4>Pretérito</h4></center>
 
'''Chahasgue''', yo dije. '''Mhasgue''', tú, etc. '''Nohogue''', q[ue], etc.<br>
 
'''Chahasgue''', yo dije. '''Mhasgue''', tú, etc. '''Nohogue''', q[ue], etc.<br>
−
'''Chiasgue''', nosotros, etc. '''Miasgue''', vosotros, etc. '''Nohogu'''[-]<br>
+
'''Chiasgue''', nosotros, etc. '''Miasgue''', vosotros, etc. '''Nohogu'''{{an1|-}}<br>
 
'''e''', aquellos, etc=<br>
 
'''e''', aquellos, etc=<br>
 
<center><h4>Futuro</h4></center>
 
<center><h4>Futuro</h4></center>
−
'''Chahanynga''', yo diré. '''Mahanynga''', tú, etc. '''No'''[-]<br>
+
'''Chahanynga''', yo diré. '''Mahanynga''', tú, etc. '''No'''{{an1|-}}<br>
−
'''honga''', aquel, etc. '''Chianynga''', nosotros, etc. '''Miha'''[-]<br>
+
'''honga''', aquel, etc. '''Chianynga''', nosotros, etc. '''Miha'''{{an1|-}}<br>
 
'''nynga''', vosotros, etc. '''Nohonga''', aq[ue]llos dirán<br>
 
'''nynga''', vosotros, etc. '''Nohonga''', aq[ue]llos dirán<br>
 
<center><h3>Partiçipios</h3></center>
 
<center><h3>Partiçipios</h3></center>
 
<center><h4>Presente</h4></center>
 
<center><h4>Presente</h4></center>
−
'''Chahasca''', yo el que digo o lo que digo. '''Mahas'''[-]<br>
+
'''Chahasca''', yo el que digo o lo que digo. '''Mahas'''{{an1|-}}<br>
 
'''ca''', tú, etc. '''Nohosca''', él, etc. '''Chihasca''', los q[ue], etc.<br>
 
'''ca''', tú, etc. '''Nohosca''', él, etc. '''Chihasca''', los q[ue], etc.<br>
 
'''Mihasca''', los q[ue], etc. '''Nohosca'''<ref>En el original, "'''nohoca'''".</ref> q[ue] disen o lo que disen<br>
 
'''Mihasca''', los q[ue], etc. '''Nohosca'''<ref>En el original, "'''nohoca'''".</ref> q[ue] disen o lo que disen<br>
Línea 68: Línea 68:
 
Llamamos verbos finitibos vnos verbos q[ue] ai en <br>
 
Llamamos verbos finitibos vnos verbos q[ue] ai en <br>
 
la lengua mosca que significan cosa ya acabada<br>
 
la lengua mosca que significan cosa ya acabada<br>
−
y echa, y por eso los llamamos finitibos; como cu[-]<br>
+
y echa, y por eso los llamamos finitibos; como cu{{an1|-}}<br>
 
ando deçimos ya está echo, ya está escrito, ya <br>
 
ando deçimos ya está echo, ya está escrito, ya <br>
 
está ensendido, etc., la forma de los quales se <br>
 
está ensendido, etc., la forma de los quales se <br>

Revisión actual - 10:00 24 may 2024

Lematización[1]
26

nohosugue. aʠllos &.a

Preterìto.

chahasgue. Yo dije, mhasgue, tu &.a nohogue, ʠl[2] &.a
Chiasgue nosotros &.a miasgue vosotros &.a nohogu[-]
e
, aquellos &.a

Futuro

Chahanynga, yo dire, mahanynga, tu &.a no[-]
ho
nga
, aquel &.a chianynga nosotros &.a miha[-]
nynga vosotros &.a nohonga aʠllos diran

Partiçipíos.

Preʃʃente.

Chahasca, yo el que Digo o lo que dìgo mahas[-]
ca
, tu &.a nohosca, El &.a chihasca, los ʠ &.a
mihasca, los ʠ &.a noho[s]ca los ʠ disen o lo que diʃen

Preterito

Chahaia, yo el que dije o lo ʠ io díje, mahaia, tu. &.a
nohoca El que &.a chibaca[3] , &.a mihaia &.a nohoca, &.a

Futuro.

chahanynga yo el que tengo de desìr, mahanynga &.a
nohonga. &.a chihanynga &.a miahanynga &.a nohonga &.a

Capitulo 13 de los verbos finitibos.

llamamos verbos finitibos vnos verbos ʠ ai en
la lengua mosca que significan cosa ya acabada
y echa y por eso los llamamos finitibos Como Cu[-]
ando deçimos ya eſta echo, ya eſta escrito Ya
eſta enʃendido &.a La forma de los quales se
bera en el verbo çiguiente que ʃerbír˰a de ejemplo
aquine echo eſta. aquinza, no eſta echo=

Partiçipìo
Fotografía[4]
Manuscrito 158 BNC Gramatica - fol 26r.jpg

Referencias

  1. ↑ Lematización realizada manualmente por Diego F. Gómez, usando como base a Gómez & Torres. Transcripción Raro Manuscrito 158 BNC. ICANH. 2014. Esta lematización se realizó gracias al apoyo del Instituto Colombiano de Antropología e Historia.
  2. ↑ Creemos que lo correcto debió ser "aʠl" en lugar de "ʠl". Con el desarrollo de la abreviatura "aquel".
  3. ↑ Creemos que lo correcto debió haber sido chihaia.
  4. ↑ Fotografía tomada del R.M. 158 de la Biblioteca Nacional de Colombia, gracias a la colaboración de su Coordinador de Colecciones y Servicios.