De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m
Línea 24: Línea 24:
 
# Vosotros = '''[[mie]]'''. _ vro<ref>Lleva un macrón en la "r". Abreviatura de "vuestro".</ref>. '''[[mi-|mi]]'''. {{lat|id est, vester_ a, vm|es decir, vuestro, vuestra, vuestro (Neutro)}}.<br>  
 
# Vosotros = '''[[mie]]'''. _ vro<ref>Lleva un macrón en la "r". Abreviatura de "vuestro".</ref>. '''[[mi-|mi]]'''. {{lat|id est, vester_ a, vm|es decir, vuestro, vuestra, vuestro (Neutro)}}.<br>  
 
# Viruelas = '''[[iza]]'''. {{lat|l.}} '''[[quyca(2)|quyca]]'''.<br>
 
# Viruelas = '''[[iza]]'''. {{lat|l.}} '''[[quyca(2)|quyca]]'''.<br>
−
# Vida agena = '''[[eca]]'''. {{lat|l.}} '''[[ica]]'''. mi vida = '''[[z-|Z]][[ica]]'''. tu vida = '''[[m-|m]][[ica]], [[a-|a]][[eca]]'''. {{lat|l.}} '''[[a-|a]][[ica]]''',<br> '''[[chi-|chi]][[ica|jca]], [[mi-|mi]][[ica|jca]]'''. &c.<br> tambien se junta la dha<ref>Lleva un macrón sobre la "d". Abreviatura de dicha.</reF> particula con otra, q.<sup>e</sup> es esta = '''[[quim|q<u>ui</u>m]]''', como-<br> '''[[z-|Z]][[ica]] [[ze-|Ze]][[?|quim]], [[m-|m]][[ica]] [[m-|m]][[quim]]''' &c.<br> tambien se dice en lugar del '''[[z-|z]][[ica]], [[m-|m]][[ica]]''' &c. '''[[z-|Z]][[ita(2)|ita]], [[m-|m]][[ita(2)|ita]], [[a-|a]][[eta(2)|eta]], [[chi-|chi]][[ita(2)|jta]]''',<br> '''[[mi-|mi]][[ita(2)|jta]]''' &c.<br> tambien significan vida agena estas particulas = '''[[i-|i]][[tymquy]] [[z-|z]][[ica]]''',<br> '''[[m-|m]][[tymquy]] [[m-|m]][[ica]]''' &c. {{lat|Item}} = '''[[i-|i]][[?|tymne]], [[um-|vm]][[?|tymne]]''' &c.<br>  
+
# Vida agena = '''[[eca]]'''. {{lat|l.}} '''[[ica]]'''. mi vida = '''[[z-|Z]][[ica]]'''. tu vida = '''[[m-|m]][[ica]], [[a-|a]][[eca]]'''. {{lat|l.}} '''[[a-|a]][[ica]]''',<br> '''[[chi-|chi]][[ica|jca]], [[mi-|mi]][[ica|jca]]'''. &c.<br> tambien se junta la dha<ref>Lleva un macrón sobre la "d". Abreviatura de dicha.</reF> particula con otra, q.<sup>e</sup> es esta = '''[[quim|q<u>ui</u>m]]''', como-<br> '''[[z-|Z]][[ica]] [[ze-|Ze]][[quim]], [[m-|m]][[ica]] [[m-|m]][[quim]]''' &c.<br> tambien se dice en lugar del '''[[z-|z]][[ica]], [[m-|m]][[ica]]''' &c. '''[[z-|Z]][[ita(2)|ita]], [[m-|m]][[ita(2)|ita]], [[a-|a]][[eta(2)|eta]], [[chi-|chi]][[ita(2)|jta]]''',<br> '''[[mi-|mi]][[ita(2)|jta]]''' &c.<br> tambien significan vida agena estas particulas = '''[[i-|i]][[tymquy]] [[z-|z]][[ica]]''',<br> '''[[m-|m]][[tymquy]] [[m-|m]][[ica]]''' &c. {{lat|Item}} = '''[[i-|i]][[?|tymne]], [[um-|vm]][[?|tymne]]''' &c.<br>  
 
# Vidas agenas contar = '''[[eca]]'''. {{lat|l.}} '''[[ica]] [[ze-|Ze]][[-g|g]][[usqua(2)|u]][[-squa|squa]]'''. {{lat|l.}} '''[[a-|a]][[?|tymquy]] [[a-|a]][[ica]] [[ze-|Ze]][[-g|g]][[usqua(2)|u]][[-squa|squa]]'''.<br>{{lat|l.}} '''[[a-|a]][[?|tymne]] [[ze-|ze]][[cubusuca|cubu]][[-suca|suca]]'''.<br>
 
# Vidas agenas contar = '''[[eca]]'''. {{lat|l.}} '''[[ica]] [[ze-|Ze]][[-g|g]][[usqua(2)|u]][[-squa|squa]]'''. {{lat|l.}} '''[[a-|a]][[?|tymquy]] [[a-|a]][[ica]] [[ze-|Ze]][[-g|g]][[usqua(2)|u]][[-squa|squa]]'''.<br>{{lat|l.}} '''[[a-|a]][[?|tymne]] [[ze-|ze]][[cubusuca|cubu]][[-suca|suca]]'''.<br>
 
# Vidas agenas saber = '''[[a-|a]][[eca]]'''. {{lat|l.}} '''[[a-|a]][[ica]] [[ze-|Ze]][[-m|m]][[ucansuca|uca]][[-n(2)|n]][[-suca|suca]]'''.<br>  
 
# Vidas agenas saber = '''[[a-|a]][[eca]]'''. {{lat|l.}} '''[[a-|a]][[ica]] [[ze-|Ze]][[-m|m]][[ucansuca|uca]][[-n(2)|n]][[-suca|suca]]'''.<br>  

Revisión del 12:57 7 nov 2023

Verdad = ocasa.

Verde = Achysquyn mague. l. chysquyco.

Verdolaga hierba = chiguaca.

Verdugo = Muyscamagusca.

Verano tpo[1] de seca = Suaty.

Vestir. [2]

Vecino = Chiguaquechiyban aguêguê.

Vez = yca. Vez 1.a = Sasuca. Vez seg.da = Amuyiaca. Vez terc.a = Amicuca.

Viejo = tybara. l. tybacha.

Vieja = chutoca, y q.do la llaman = guai.

Vieja cosa = Saca. l. fihize abcaque. dicese este ult.o de ropa trahida, aunq.e
no es vieja.

Viga = bfue.

Vil cosa, ó persona. vide baja cosa.

Vista = opquachie.

Vomitar = Zebcosqua. imp.o abco. mabcoia.

Vomito = bco=

Vosotros = mie. _ vro[3] . mi. id est, vester_ a, vm[4] .

Viruelas = iza. l. quyca.

Vida agena = eca. l. ica. mi vida = Zica. tu vida = mica, aeca. l. aica,
chijca, mijca. &c.
tambien se junta la dha[5] particula con otra, q.e es esta = quim, como-
Zica Zequim, micamquim &c.
tambien se dice en lugar del zica, mica &c. Zita, mita, aeta, chijta,
mijta &c.
tambien significan vida agena estas particulas = itymquyzica,
mtymquymica &c. Item = itymne, vmtymne &c.

Vidas agenas contar = eca. l. ica Zegusqua. l. atymquyaica Zegusqua.
l. atymne zecubusuca.

Vidas agenas saber = aeca. l. aica Zemucansuca.

Voluntad = pquyquy.

Vmbral de la puerta = guisca.

Voz = Chiza.

Vno tras otro = Zoian zoian. l. gahan gahan, esto es, hablando de ani-
males, o de hombres; pero de las demas cosas ni animadas q.e es-
tan puestas por orden una tras otra, dicese = chican chican,
y lo mismo se dice de golpes q.e se dan, y asi para decir, q.e toquen
la campana á priesa, dicen = chican chican gyu, esto es, un gol-
pe y otro. Item se dice hombres q.e estan de lado por orn[6] en regla.


Lematización[7]
  1. Verdad = ocasa.
  2. Verde = Achysquyn mague. l. chysquyco.
  3. Verdolaga hierba = chiguaca.
  4. Verdugo = Muysca magusca.
  5. Verano tpo[8] de seca = Suaty.
  6. Vestir. [9]
  7. Vecino = Chiguaque chiyban aguêguê.
  8. Vez = yca. Vez 1.a = Sas uca. Vez seg.da = Amuyia [y]ca. Vez terc.a = Amicu [y]ca.
  9. Viejo = tybara. l. tybacha.
  10. Vieja = chutoca, y q.do la llaman = guai[i].
  11. Vieja cosa = Saca. l. fihize abcaque. dicese este ult.o de ropa trahida, aunq.e
    no es vieja.
  12. Viga = bfue.
  13. Vil cosa, ó persona. vide baja cosa.
  14. Vista = opquachie.
  15. Vomitar = Zebcosqua. imp.o abc[o]o. mabcoia.
  16. Vomito = bco=
  17. Vosotros = mie. _ vro[10] . mi. id est, vester_ a, vm[11] .
  18. Viruelas = iza. l. quyca.
  19. Vida agena = eca. l. ica. mi vida = Zica. tu vida = mica, aeca. l. aica,
    chijca, mijca. &c.
    tambien se junta la dha[12] particula con otra, q.e es esta = quim, como-
    Zica Zequim, mica mquim &c.
    tambien se dice en lugar del zica, mica &c. Zita, mita, aeta, chijta,
    mijta &c.
    tambien significan vida agena estas particulas = itymquy zica,
    mtymquy mica &c. Item = itymne, vmtymne &c.
  20. Vidas agenas contar = eca. l. ica Zegusqua. l. atymquy aica Zegusqua.
    l. atymne zecubusuca.
  21. Vidas agenas saber = aeca. l. aica Zemucansuca.
  22. Voluntad = pquyquy.
  23. Vmbral de la puerta = guisca.
  24. Voz = Chiza.
  25. Vno tras otro = Zoian zoian. l. gahan gahan, esto es, hablando de ani-
    males, o de hombres; pero de las demas cosas inanimadas[13] q.e es-
    tan puestas por orden una tras otra, dicese = chican chican,
    y lo mismo se dice de golpes q.e se dan, y asi para decir, q.e toquen
    la campana á priesa, dicen = chican chican gyu, esto es, un gol-
    pe y otro. Item se dice hombres q.e estan de lado por orn[14] en regla.


Referencias

  1. ↑ Hay un macrón como signo de abreviatura sobre la "p".
  2. ↑ Aparece sin equivalente en muisca.
  3. ↑ Lleva un macrón en la "r". Abreviatura de "vuestro".
  4. ↑ Traducción del latín: "es decir, vuestro, vuestra, vuestro (Neutro)".
  5. ↑ Lleva un macrón sobre la "d". Abreviatura de dicha.
  6. ↑ Hay un macrón como signo de abreviatura sobre la "r". Abreviatura de orden.
  7. ↑ Realizada manualmente por Diego F. Gómez.
  8. ↑ Hay un macrón como signo de abreviatura sobre la "p".
  9. ↑ Aparece sin equivalente en muysca.
  10. ↑ Lleva un macrón en la "r". Abreviatura de "vuestro".
  11. ↑ Traducción del latín: "es decir, vuestro, vuestra, vuestro (Neutro)".
  12. ↑ Lleva un macrón sobre la "d". Abreviatura de dicha.
  13. ↑ En el original, el punto de la primera 'i' aparece sobre la 'n'.
  14. ↑ Hay un macrón como signo de abreviatura sobre la "r". Abreviatura de orden.
  15. ↑ Fotografía original en la Real Biblioteca de Palacio.