De Muysc cubun - Lengua Muisca

m (Lematización de -ne)
 
(No se muestran 17 ediciones intermedias de 2 usuarios)
Línea 1: Línea 1:
−
{{trascripcion
+
{{trascripcion_158
−
|fuente = Manuscrito 158 BNC
 
 
|seccion = Vocabulario
 
|seccion = Vocabulario
−
|anterior = fol. 74r.
+
|anterior = fol 74r
−
|siguiente = fol. 75r.
+
|siguiente = fol 75r
−
|foto = Manuscrito_158_BNC_vocabulario_-_fol_74v.jpg
+
|foto = Manuscrito_158_BNC_Vocabulario_-_fol_74v.jpg
−
|texto =
+
|morfo_d =  
 +
<br>
 +
# Escurrìr &#61;  '''[[a-|a]][[chychynsuca|chychy]][[-n(2)|n]][[-suca|suca]]''', {{lat|l,}} '''[[a-|a]][[chyhyzynsuca|chyhyzy]][[-n(2)|n]][[-suca|suca]]''' &#61;<br>
 +
# Escurrir  {{cam|actiue|actiuo}} &#61;  '''[[-b|b]][[chyhychysuca|chyhychy]][[-suca|suca]]''' &#61;<br>
 +
# Esmeralda &#61;  '''[[chuecuta]]''' &#61;<br>
 +
# Espaldas &#61;  '''[[gutaquyn]].  [[?|tymy]]  [[fihista]]. [[gepqua]]''' &#61;<br>
 +
# Espaldíllas &#61;  '''[[pyhypa]]''' &#61;<br>
 +
# Espantar a otro &#61;  '''[[a-|a]][[pquyquy]] [[-b|b]][[iasqua|ia]][[-squa|squa]]. [[a-|a]][[chie]] [[-b|b]][[iasqua|ia]][[-squa|squa]]''' <br>
 +
# Espantarse  '''[[z-|Z]][[pquyquy]][[-z|z]] [[a-|a]][[iansuca|ia]][[-n(2)|n]][[-suca|suca]]''' &#61;<br>
 +
# Espantajo &#61;  '''[[uca]]''' &#61;<br>
 +
# Espantajo poner &#61;  '''[[uca]] [[-b|b]][[quysqua(2)|quy]][[-squa|squa]]''' &#61;<br>
 +
# Espańol &#61;  '''[[sue]]''' &#61;<br>
 +
# Espańola &#61;  '''[[sue]] [[fucha]]''' &#61;<br>
 +
# Esparto &#61;  '''[[chusa]]''' &#61;<br>
 +
# Esparçir &#61;  '''[[ybca]][[-s|s]] [[-b|b]][[quysqua|quy]][[-squa|squa]]''' &#61;<br>
 +
# Esparçírse &#61;  '''[[ybca]][[-s|s]] {{cam1|[[a-|chi]][[quynsuca|quyne]]|aquynsuca}}''' &#61;<br>
 +
# Espeʃa coʃa &#61;  '''[[huty|h{{t_l|ut}}yco]]''', {{lat|L,}} '''[[hutuco]]''', {{lat|L,}} '''[[hota]][[-n|n]] [[ma-|ma]][[gue]]''' <br>
 +
# Espeʃar &#61;  '''[[hutyco]] [[-b|b]][[gasqua|ga]][[-squa|squa]]''' &#61;<br>
 +
# Espeʃarʃe &#61;  '''[[a-|a]][[hotansuca|hota]][[-n(2)|n]][[-suca|suca]]''' &#61;<br>
 +
# Espía &#61;  '''{{an|[[a-|a]]}}[[upqua|opqua]] [[bachysuca|bach]][[-ua(4)|ua]]''' <br>
 +
# Espíar o asechar &#61;  '''{{an|[[a-|a]]}}[[upqua|opqùa]] [[bachysuca|bach]][[-ua(4)|ua]][[-c|c]] [[z-|ze]][[guene|gue]][[-ne|ne]]''', {{lat|L,}} '''{{an|[[a-|a]]}}[[upqua|opqua]] [[bachysuca|bach]][[-ua(4)|ua]][[-c|c]] ''' <br> '''[[i-|i]][[zone|zo]][[-ne|ne]]''',  boi a espiar, '''{{an|[[a-|a]]}}[[upqua|opqua]] [[bachysuca|bach]][[-ua(4)|ua]][[-c|c]] [[i-|i]][[nasqua|na]]''' &#61;<br>
 +
# Espína &#61;  '''[[chihine]]''' &#61;<br>
 +
# Espinarse &#61;  '''[[chihine]] [[z-|z]][[quihicha]][[-c|c]] [[a-|á]][[zasqua|za]][[-squa|squa]]'''.  espíneme el pie <br> '''[[z-|Z]][[yta]][[-c|c]] [[a-|a]][[zasqua|za]]'''.  espíneme la mano  &.<sup>a</sup> <br>
 +
# Espínaço &#61;  '''[[gepquequyn]]''' &#61;<br>
 +
# Espinílla &#61;  '''[[gocquyn]]''' &#61;<br>
 +
# Espírar &#61;  '''[[ys]] [[bcasqua|bca]][[-squa|squa]]''', {{lat|l,}} '''[[bhysqua|bhy]][[-squa|squa]]''',  disen tanbien:  '''[[ie(5)|ie]] [[cha(4)|cha]]{{an|[[a-|a]]}}[[-b|b]][[xy]],  [[ia]]''' {{an1|-}} <br> '''[[-m|m]][[nysqua|ny]]{{an1|,}}  [[ia]] [[a-|a]][[fihizca]][[-z|z]] [[a-|a]][[misqua|mí]]''' &#61;<br>
 +
# Esprimir &#61;  '''[[z-|ze]][[-b|b]][[iosqua|io]][[-squa|squa]]'''.  preterito:  '''[[z-|ze]][[-b|b]][[iosqua|ìoque]]''',  ymperatíuo
 +
{{der|'''iocu''' &#61;}}
  
  
−
Escurrir. Achyehynsuca [o] achyhyzynsuca.
+
|texto =
−
 
 
−
 
 
−
Escurrir. Actiuo [[72]]. Behyhyehysuca.
 
−
 
 
−
 
 
−
Esmeralda. Chuecuta.
 
−
 
 
−
 
 
−
Espaldas. Gutaquyn, tymy, fihista, gepqua.
 
−
 
 
−
 
 
−
Espaldillas. Pyhypa.
 
−
 
 
−
 
 
−
Espantar a otro. Apquyquy biasqua, achie biasqua.
 
−
 
 
−
 
 
−
Espantarse, Zpquyquyz aiansuca.
 
−
 
 
−
 
 
−
Espantajo. Uca.
 
−
 
 
−
 
 
−
Espantajo poner. Uca bquysqua.
 
−
 
 
−
 
 
−
Español. Sue.
 
−
 
 
−
 
 
−
Española. Sue fucha.
 
−
 
 
−
 
 
−
Esparto. Chusa.
 
−
 
 
−
 
 
−
Esparçir. Ybcas bquysqua.
 
−
 
 
−
 
 
−
Esparçirse. Ybcas chiquyne.
 
−
 
 
−
 
 
−
Espesa cosa. Hutyco [o] hutuco [o] hotan mague.
 
−
 
 
−
 
 
−
Espesar. Hutyco bgasqua.
 
−
 
 
−
 
 
−
Espesarse. Ahotansuca.
 
−
 
 
−
 
 
−
Espía. Opquabachua.
 
−
 
 
−
 
 
−
Espiar o asechar. Opquabachuac zeguene [o] opquabachuac izone. Boi a espiar, opquabachuac ina.
 
−
 
 
−
 
 
−
Espina. Chihine.
 
−
 
 
−
 
 
−
Espinarse. Chihinez quihichac azasqua, espineme el pie. Zytac aza, espineme la mano, etc.
 
−
 
 
−
 
 
−
Espinaço. Gepquequyn.
 
−
 
 
−
 
 
−
Espinilla. Goe quyn.
 
−
 
 
−
 
 
−
Espirar. Ys bcasqua [o] bhysqua. Disen tanbién, iechabxy, iamnyia afihizcaz ami.
 
−
 
 
  
−
Esprimir. Zebiosqua. Pretérito, zebioque. Ymperatiuo, //
+
Escurrir. '''Achychynsuca''' [o] '''achyhyzynsuca'''.<br>
 +
Escurrir. Actiuo. '''Bchyhychysuca'''.<br>
 +
Esmeralda. '''Chuecuta'''.<br>
 +
Espaldas. '''Gutaquyn, tymy, fihista, gepqua'''.<br>
 +
Espaldillas. '''Pyhypa'''.<br>
 +
Espantar a otro. '''Apquyquy biasqua, achie biasqua'''.<br>
 +
Espantarse, '''Zpquyquyz aiansuca'''.<br>
 +
Espantajo. '''Uca'''.<br>
 +
Espantajo poner. '''Uca bquysqua'''.<br>
 +
Español. '''Sue'''.<br>
 +
Española. '''Sue fucha'''.<br>
 +
Esparto. '''Chusa'''.<br>
 +
Esparçir. '''Ybcas bquysqua'''.<br>
 +
Esparçirse. '''Ybcas chiquyne'''.<br>
 +
Espesa cosa. '''Hutyco''' [o] '''hutuco''' [o] '''hotan mague'''.<br>
 +
Espesar. '''Hutyco bgasqua'''.<br>
 +
Espesarse. '''Ahotansuca'''.<br>
 +
Espía. '''Opquabachua'''.<br>
 +
Espiar o asechar. '''Opquabachuac zeguene''' [o] '''opquabachuac izone'''. Boi a espiar, '''opquabachuac ina'''.<br>
 +
Espina. '''Chihine'''.<br>
 +
Espinarse. '''Chihinez quihichac azasqua''', espineme el pie. '''Zytac aza''', espineme la mano, etc.<br>
 +
Espinaço. '''Gepquequyn'''.<br>
 +
Espinilla. '''Goe quyn'''.<br>
 +
Espirar. '''Ys bcasqua''' [o] '''bhysqua'''. Disen tanbién, '''iechabxy, iamnyia afihizcaz ami'''.<br>
 +
Esprimir. '''Zebiosqua'''. Pretérito, '''zebioque'''. Ymperatiuo,
  
 
}}
 
}}

Revisión actual - 12:40 30 jul 2025

Lematización[1]

  1. Escurrìr = achychynsuca, l, achyhyzynsuca =
  2. Escurrir actiue[2] = bchyhychysuca =
  3. Esmeralda = chuecuta =
  4. Espaldas = gutaquyn. tymy fihista. gepqua =
  5. Espaldíllas = pyhypa =
  6. Espantar a otro = apquyquy biasqua. achie biasqua
  7. Espantarse Zpquyquyz aiansuca =
  8. Espantajo = uca =
  9. Espantajo poner = uca bquysqua =
  10. Espańol = sue =
  11. Espańola = sue fucha =
  12. Esparto = chusa =
  13. Esparçir = ybcas bquysqua =
  14. Esparçírse = ybcas chiquyne[3] =
  15. Espeʃa coʃa = hutyco, L, hutuco, L, hotan mague
  16. Espeʃar = hutyco bgasqua =
  17. Espeʃarʃe = ahotansuca =
  18. Espía = [a]opqua bachua
  19. Espíar o asechar = [a]opqùa bachuac zeguene, L, [a]opqua bachuac
    izone, boi a espiar, [a]opqua bachuac ina =
  20. Espína = chihine =
  21. Espinarse = chihine zquihichac ázasqua. espíneme el pie
    Zytac aza. espíneme la mano &.a
  22. Espínaço = gepquequyn =
  23. Espinílla = gocquyn =
  24. Espírar = ys bcasqua, l, bhysqua, disen tanbien: ie cha[a]bxy, ia [-]
    mny[,] ia afihizcaz amí =
  25. Esprimir = zebiosqua. preterito: zebìoque, ymperatíuo
iocu =
Fotografía[4]
Manuscrito 158 BNC Vocabulario - fol 74v.jpg

Referencias

  1. ↑ Lematización realizada manualmente por Diego F. Gómez, usando como base a Gómez & Torres. Transcripción Raro Manuscrito 158 BNC. ICANH. 2014. Esta lematización se realizó gracias al apoyo del Instituto Colombiano de Antropología e Historia.
  2. ↑ Creemos que lo correcto debió ser "actiuo" en lugar de "actiue".
  3. ↑ Creemos que lo correcto debió haber sido aquynsuca.
  4. ↑ Fotografía tomada del R.M. 158 de la Biblioteca Nacional de Colombia, gracias a la colaboración de su Coordinador de Colecciones y Servicios.