De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m
Línea 24: Línea 24:
 
# Saltear = '''[[i-|i]][[sapquagosqua|sapqua]][[-go|go]][[-squa|squa]]'''.<br>
 
# Saltear = '''[[i-|i]][[sapquagosqua|sapqua]][[-go|go]][[-squa|squa]]'''.<br>
 
# Salteamiento = '''[[sapquago|sapqua]][[-go|go]]''' _ '''[[sapquago|sapqua]][[-guesca|guesca]]'''{{an1| salteador}}.<br>
 
# Salteamiento = '''[[sapquago|sapqua]][[-go|go]]''' _ '''[[sapquago|sapqua]][[-guesca|guesca]]'''{{an1| salteador}}.<br>
−
# Salvar de peligro = '''Zehiuhyzysuca'''.<br>
+
# Salvar de peligro = '''[[ze-|Ze]]{{an|[[-h|h]]}}[[hiuhyzysuca|hiuhyzy]][[-suca|suca]]'''.<br>
−
# Salvarse ó escapar de peligro = '''Zehuihyzynsuca'''.<br>
+
# Salvarse ó escapar de peligro = '''[[ze-|Ze]][[huihyzynsuca|huihyzy]][[-n(2)|n]][[-suca|suca]]'''.<br>
−
# Sangrar = '''Zebquihisqua'''.<br>
+
# Sangrar = '''[[ze-|Ze]][[-b|b]][[quihisqua|quihi]][[-squa|squa]]'''.<br>
 +
 
 
<h3>{{der|{{lat|Additio}}.}}</h3>
 
<h3>{{der|{{lat|Additio}}.}}</h3>
−
# Sufrir, refrenarse = '''Zepuyquy zecahamesuca'''. {{lat|l.}} '''vmsbtasqua'''.<br>{{lat|l.}} '''Zepuyquy abgysqua'''. {{lat|l.}} '''achichy'''. {{lat|l.}} '''achichahan bcaquyabgysisyne'''.<br>
+
# Sufrir, refrenarse = '''[[ze-|Ze]][[puyquy]] [[ze-|ze]][[cahamesuca|cahame]][[-suca|suca]]'''. {{lat|l.}} '''[[um|vm]][[-s|s]] [[-b|b]][[tasqua|ta]][[-squa|squa]]'''.<br>{{lat|l.}} '''[[ze-|Ze]][[puyquy]] [[a-|a]][[bgysqua|bgy]][[-squa|squa]]'''. {{lat|l.}} '''[[a-|a]][[chichy]]'''. {{lat|l.}} '''[[achi chahan bcaquy abgys isyne]]'''.<br>
−
# Sajar = '''ybazebgahazysuca'''.<br>
+
# Sajar = '''[[yba]] [[ze-|ze]][[-b|b]][[gahazysuca|gahazy]][[-suca|suca]]'''.<br>
−
# Sanar á otro = '''zebchucosuca'''.<br>
+
# Sanar á otro = '''[[ze-|ze]][[-b|b]][[chucosuca?|chuco]][[-suca|suca]]'''.<br>
−
# Sanar = '''ichuensuca'''.<br>
+
# Sanar = '''[[i-|i]][[chuensuca|chue]][[-n(2)|n]][[-suca|suca]]'''.<br>
−
# Sangre = '''yba'''.<br>
+
# Sangre = '''[[yba(2)|yba]]'''.<br>
−
# Sapo = '''iba'''.<br>
+
# Sapo = '''[[iba(2)|iba]]'''.<br>
−
# Sarna = '''iza'''. _ Sarnoso. = '''izaquyn'''.<br>
+
# Sarna = '''[[iza]]'''. _ Sarnoso. = '''[[izaquyn]]'''.<br>
−
# Sarna tener asi = '''izachaanamnyquy'''. {{lat|l.}} '''chahacami'''. '''Zizansuca''',<br>'''mizansuca''', '''aizansuca'''. &c.
+
# Sarna tener asi = '''[[iza]] [[cha-|cha]][[an]] [[a-|a]][[-m|m]][[nysqua(2)|nyquy]]'''. {{lat|l.}} '''[[cha-|cha]][[hac]] [[a-|a]][[misqua|mi]]. [[z-|Z]][[izansuca|iza]][[-n(2)|n]][[-suca|suca]]''',<br>'''[[m-|m]][[izansuca|iza]][[-n(2)|n]][[-suca|suca]], [[a-|a]][[izansuca|iza]][[-n(2)|n]][[-suca|suca]]'''. &c.
−
# Sarna menudita = '''fuza'''. {{lat|l.}} '''Juize'''.<br>
+
# Sarna menudita = '''[[fuza]]'''. {{lat|l.}} '''[[juize|Juize]]'''.<br>
−
# Saya de Yndia = '''fuchaguan'''.<br>
+
# Saya de Yndia = '''[[fucha]] [[guan]]'''.<br>
 
# Secar = '''Zemuchuasuca'''.
 
# Secar = '''Zemuchuasuca'''.
 
# Secar al humo = '''ies'''. {{lat|l.}} '''ieque zebxiquysuca'''. imp. '''xicu''', '''maxicua'''.<br>
 
# Secar al humo = '''ies'''. {{lat|l.}} '''ieque zebxiquysuca'''. imp. '''xicu''', '''maxicua'''.<br>

Revisión del 15:32 1 oct 2023

38.

S.

Saber = Zemucansuca. Suelen decir, chocogue, si se_ macoa, sabes?

Saber el manjar = Zequyxcaque chogue. / Saber mal = Zequyxca ca-
chuenza. l. Zequyxca cahai cague.

Sabrosa cosa = Amuyentan mague. l. Amuysyn mague, l. hienmague[1] ,
l. achuen mague.

Sacar = vaquebzasqua. l. vaquezemasqua. l. vaquebtasqua. l. vaque
zemisqua. este ultim.o es de cosas q.e se doblan y desdoblan, como mantas. &c.

Sacar niguas = muyza vaquebzasqua. l. muyza Zepquasqua.

Sacudir = Zebtytysuca.

Sal = Nygua. Salar = Nygua ys zebiasqua.

Salir = vaque zansuca.

Salir muchas cosas = vaque agusqua. imp.o vacagu.

Salir el pajaro del huebo = supquague. v.g a aumsuca.

Salir el sol = Suazguan amisqua. l. vaca zasqua.

Saliva = quy hyza.

Salpicar idem quod[2] saltar.

Saltar = guatezansuca. l. guatebchahansuca. neutros

Saltear = isapquagosqua.

Salteamiento = sapquago _ sapquaguesca.

Salvar de peligro = Zehiuhyzysuca.

Salvarse ó escapar de peligro = Zehuihyzynsuca.

Sangrar = Zebquihisqua.

Additio.

Sufrir, refrenarse = Zepuyquy zecahamesuca. l. vmsbtasqua.
l. Zepuyquy abgysqua. l. achichy. l. achichahan bcaquyabgysisyne.

Sajar = ybazebgahazysuca.

Sanar á otro = zebchucosuca.

Sanar = ichuensuca.

Sangre = yba.

Sapo = iba.

Sarna = iza. _ Sarnoso. = izaquyn.

Sarna tener asi = izachaanamnyquy. l. chahacami. Zizansuca,
mizansuca, aizansuca. &c.

Sarna menudita = fuza. l. Juize.

Saya de Yndia = fuchaguan.

Secar = Zemuchuasuca.

Secar al humo = ies. l. ieque zebxiquysuca. imp. xicu, maxicua.

Secarse = Afuchuansuca. l. acâiquansuca.

Secreto guardar = Zequy hycas vacaianzinga.
Lematización[3]
38.

S.

  1. Saber = Zemucansuca. Suelen decir, ch[a]oc[a]ogue, si se_ mac[o]oa[4] , sabes?
  2. Saber el manjar = Zequyxcaque chogue. / Saber mal = Zequyxcac a-
    chuenza. l. Zequyxcaca haicague.
  3. Sabrosa cosa = Amuyentan mague. l. Amuysyn mague, l. [a]hien[5] mague,
    l. achuen mague.
  4. Sacar = vaque bzasqua. l. vaque zemasqua. l. vaque btasqua. l. vaque
    zemisqua. este ultim.o es de cosas q.e se doblan y desdoblan, como mantas. &c.
  5. Sacar niguas = muyza vaque bzasqua. l. muyza Zepquasqua.
  6. Sacudir = Zebtytysuca.
  7. Sal = Nygua. Salar = Nygua ys zebiasqua.
  8. Salir = vaque zansuca.
  9. Salir muchas cosas = vaque agusqua. imp.o vac ag[u]u.
  10. Salir el pajaro del huebo = supquague. v.ga aumsuca[6] .
  11. Salir el sol = Suaz guan amisqua. l. vac azasqua.
  12. Saliva = quyhyza.
  13. Salpicar idem quod[7] saltar.
  14. Saltar = guate zansuca. l. guate bchahansuca. neutros
  15. Saltear = isapquagosqua.
  16. Salteamiento = sapquago _ sapquaguesca[ salteador].
  17. Salvar de peligro = Ze[h]hiuhyzysuca.
  18. Salvarse ó escapar de peligro = Zehuihyzynsuca.
  19. Sangrar = Zebquihisqua.

Additio.

  1. Sufrir, refrenarse = Zepuyquy zecahamesuca. l. vms btasqua.
    l. Zepuyquy abgysqua. l. achichy. l. achi chahan bcaquy abgys isyne.
  2. Sajar = yba zebgahazysuca.
  3. Sanar á otro = zebchucosuca.
  4. Sanar = ichuensuca.
  5. Sangre = yba.
  6. Sapo = iba.
  7. Sarna = iza. _ Sarnoso. = izaquyn.
  8. Sarna tener asi = iza chaan amnyquy. l. chahac ami. Zizansuca,
    mizansuca, aizansuca. &c.
  9. Sarna menudita = fuza. l. Juize.
  10. Saya de Yndia = fucha guan.
  11. Secar = Zemuchuasuca.
  12. Secar al humo = ies. l. ieque zebxiquysuca. imp. xicu, maxicua.
  13. Secarse = Afuchuansuca. l. acâiquansuca.
  14. Secreto guardar = Zequy hycas vacaianzinga.


Referencias

  1. ↑ Aunque transcribimos esta palabra tal cual aparece en este manuscrito, creemos que la palabra debió haber sido Aienmague.
  2. ↑ Traducción del latín: "El mismo que".
  3. ↑ Realizada manualmente por Diego F. Gómez.
  4. ↑ Creemos que lo correcto debió haber sido mocoa.
  5. ↑ Creemos que lo correcto debió haber sido ahien.
  6. ↑ Creemos que lo correcto debió haber sido auinsuca. El fragmento 'uin', fue trasncrito como 'um'.
  7. ↑ Traducción del latín: "El mismo que".
  8. ↑ Fotografía original en la Real Biblioteca de Palacio.